هرآنچه درباره ناباروری ثانویه باید بدانید

ناباروری ثانویه وضعیتی است که بسیاری از زوج‌ها را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می‌دهد، اما اغلب به اشتباه درک می‌شود یا نادیده گرفته می‌شود. برخلاف ناباروری اولیه، که در آن زوجی هرگز باردار نشده‌اند، ناباروری ثانویه زمانی رخ می‌دهد که زوجی که قبلاً بارداری موفقی داشته‌اند، برای باردار شدن مجدد تلاش کنند. این می تواند تجربه ای عمیقاً خسته کننده و از نظر احساسی چالش برانگیز باشد. درک علل، تشخیص و گزینه های درمانی ناباروری ثانویه برای افراد مبتلا و عزیزانشان بسیار مهم است.

ناباروری ثانویه چیست؟

ناباروری ثانویه به عنوان ناتوانی در باردار شدن یا به پایان رساندن بارداری پس از زایمان قبلی تعریف می شود. این وضعیت می تواند به اندازه ناباروری اولیه ناراحت کننده باشد، به ویژه به این دلیل که بسیاری از زوج ها تصور می کنند که به دلیل داشتن یک یا چند فرزند، باردار شدن دوباره آسان خواهد بود. با این حال، واقعیت این است که ناباروری ثانویه کاملا شایع است و تا 12 درصد از زوج هایی که قبلا صاحب فرزند شده اند را تحت تاثیر قرار می دهد.

علل ناباروری ثانوی

علل ناباروری ثانویه متفاوت است و می تواند یکی از زوجین یا هر دوی آنها را درگیر کند. در اینجا برخی از رایج ترین دلایل وجود دارد:

• کاهش باروری مرتبط با سن: سن عامل مهمی در باروری به خصوص برای زنان است. با بالا رفتن سن یک زن، کمیت و کیفیت تخمک های او کاهش می یابد که می تواند باردار شدن را دشوارتر کند. باروری مردان نیز با افزایش سن کاهش می‌یابد، اگرچه معمولا با سرعت کمتری.
• اختلالات تخمک گذاری: شرایطی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یا اختلالات تیروئید می تواند تخمک گذاری را مختل کند و باردار شدن را دشوار کند.
• آندومتریوز: این وضعیت که در آن بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم در خارج از رحم رشد می کند، می تواند باعث ایجاد زخم و التهاب شود که ممکن است در بارداری اختلال ایجاد کند.
• ناهنجاری های رحم یا دهانه رحم: مسائلی مانند فیبروم ها، پولیپ ها یا جای زخم ناشی از جراحی های قبلی می تواند مانع از لانه گزینی جنین شود یا خطر سقط جنین را افزایش دهد.
• ناباروری با عامل مردانه: باروری مردان می تواند تحت تأثیر مسائلی مانند تعداد کم اسپرم، تحرک ضعیف اسپرم یا اختلال نعوظ باشد. عوامل سبک زندگی مانند سیگار کشیدن، مصرف بیش از حد الکل و چاقی نیز می توانند بر باروری مردان تاثیر بگذارند.
• سبک زندگی و عوامل محیطی: افزایش وزن، استرس و قرار گرفتن در معرض سموم محیطی می تواند بر باروری تأثیر منفی بگذارد. زوج هایی که از آخرین بارداری خود اضافه وزن پیدا کرده اند یا استرس قابل توجهی را تجربه کرده اند ممکن است باردار شدن مجدد را سخت تر کنند.
• عوارض بارداری قبلی: عوارض بارداری یا زایمان قبلی، مانند سزارین اورژانسی، می تواند باعث ایجاد اسکار یا سایر مسائلی شود که بر باروری آینده تاثیر می گذارد.

تشخیص ناباروری ثانویه

اگر فکر می کنید ممکن است دچار ناباروری ثانویه شده باشید، بهترین کار این است که برای مشاوره و بررسی دقیق به پزشک مراجعه کنید. روند تشخیص معمولا مرحله به مرحله انجام می شود تا علت اصلی مشخص شود. پزشک ممکن است ابتدا ردیابی تخمک گذاری را پیشنهاد کند تا معلوم شود آیا تخمک گذاری انجام می شود و زمان آن چه موقع است؛ این کار می تواند با روش هایی مثل اندازه گیری دمای پایه بدن، استفاده از کیت های پیش بینی تخمک گذاری یا پیگیری با سونوگرافی صورت بگیرد.

در ادامه، آزمایش های هورمونی با نمونه خون انجام می شود تا هرگونه نامتعادلی هورمونی که روی تخمک گذاری یا تولید اسپرم اثر می گذارد بررسی شود، این آزمایش ها معمولا شامل ارزیابی عملکرد تیروئید، سطح پرولاکتین و سنجش ذخیره تخمدان مانند تست AMH است. برای مردان هم اغلب تجزیه و تحلیل مایع منی انجام می شود تا تعداد، تحرک و شکل اسپرم ها بررسی شود و اگر عامل مردانه ای در ناباروری نقش داشته باشد مشخص گردد.

علاوه بر این، پزشک ممکن است از روش های تصویربرداری مثل سونوگرافی یا هیستروسالپنگوگرافی استفاده کند تا وضعیت رحم و لوله های فالوپ دیده شود و احتمال مواردی مثل انسداد، فیبروم یا ناهنجاری های دیگر ارزیابی شود. در برخی شرایط خاص هم لاپاراسکوپی توصیه می شود، به ویژه وقتی احتمال بیماری هایی مثل آندومتریوز یا التهاب لگن مطرح باشد، چون این مشکلات می توانند به طور مستقیم باروری را تحت تاثیر قرار دهند.

مرحله یا آزمایش	هدف اصلی	برای چه کسی؟	چه چیزی را بررسی می‌کند / چه کمکی می‌کند؟
شرح حال و معاینه پزشکی و جنسی	پیدا کردن سرنخ‌های علت ناباروری	هر دو نفر	سابقه بارداری قبلی، سقط، زایمان، جراحی‌ها، عفونت‌ها
ارزیابی تخمک‌گذاری (ردیابی تخمک‌گذاری)	اطمینان از وقوع و زمان تخمک‌گذاری	زن	منظم بودن تخمک‌گذاری سونوگرافی
آزمایش‌های هورمونی خون	بررسی تعادل هورمون‌ها و عملکرد تخمدان	زن (گاهی مرد)	هورمون‌های تیروئید پرولاکتین، FSH/E2 و AMH در مردان هورمون‌های جنسی.
سونوگرافی ترانس‌واژینال	بررسی ساختار رحم و تخمدان‌ها	زن	شکل رحم، وجود فیبروم/پولیپ، کیست‌ها،
هیستروسالپنگوگرافی (HSG) یا سونوهیستروگرافی	بررسی راه باز بودن لوله‌ها و حفره رحم	زن	انسداد یا آسیب لوله‌های فالوپ، چسبندگی‌ها،
آنالیز مایع منی	ارزیابی عامل مردانه ناباروری	مرد	تعداد اسپرم، حرکت، شکل و حجم مایع منی
لاپاراسکوپی (در صورت نیاز)	تشخیص مشکلات پنهان لگنی	زن	بررسی دقیق آندومتریوز، چسبندگی‌های لگنی یا آسیب‌های لوله‌ای

ناباروری ثانویه چقدر رایج است؟

ناباروری ثانویه یعنی زن یا زوج قبلا دست‌کم یک بارداری موفق داشته‌اند، اما حالا با گذشت حدود یک سال رابطه منظم بدون پیشگیری، بارداری جدید اتفاق نمی‌افتد.

از نظر شیوع، این وضعیت نسبتا رایج است. برآوردهای جهانی نشان می‌دهد حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد زنان در سن باروری در مقطعی از زندگی ناباروری ثانویه را تجربه می‌کنند. البته این عدد در مناطق مختلف فرق دارد و بسته به شرایط بهداشتی، سن، سبک زندگی و کیفیت مراقبت‌های دوران بارداری و زایمان می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد. در بسیاری از پژوهش‌ها سهم ناباروری ثانویه در میان کل موارد ناباروری قابل توجه است و گاهی حتی از ناباروری اولیه هم بیشتر گزارش می‌شود.

ناباروری ثانویه موضوعی شایع است و تقریبا نزدیک به یک دهم زنان یا زوج‌ها ممکن است در دوره‌ای از زندگی با آن روبه‌رو شوند.

درمان ناباروری ثانویه

درمان ناباروری ثانویه در اصل شبیه ناباروری اولیه انجام می شود، چون هدف در هر دو حالت پیدا کردن علت اصلی و سپس انتخاب بهترین روش درمانی است. پزشک معمولا اول یک ارزیابی کامل برای هر دو نفر انجام می دهد تا مشخص شود مشکل بیشتر از سمت تخمک گذاری، رحم و لوله ها، یا عوامل مردانه است. بعد از مشخص شدن علت، درمان می تواند از تغییرات ساده و دارویی شروع شود و در صورت نیاز به روش های پیشرفته تر کمک باروری برسد.

قرار ملاقات با متخصص باروری ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• بررسی تاریخچه پزشکی و جنسی.

• تجزیه و تحلیل مایع منی.

• آزمایشات خون

• تست های تصویربرداری از اندام های تناسلی.

درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دارو.

• عمل جراحی.

• لقاح داخل رحمی (IUI) که به عنوان لقاح مصنوعی نیز شناخته می شود.

گاهی لازم است پزشک در کنار این روش ها، توصیه های تکمیلی هم بدهد؛ مثل کنترل وزن، اصلاح سبک زندگی، یا درمان بیماری های زمینه ای (مثلا اختلالات تیروئید یا مشکلات هورمونی). نکته مهم این است که در بسیاری از موارد ناباروری ثانویه قابل درمان است و با تشخیص درست، شانس بارداری دوباره بالا می رود.

علائم ناباروری ثانویه

علائم ناباروری ثانویه تا حد زیادی شبیه ناباروری اولیه است. اصلی ترین و روشن ترین نشانه این است که با وجود رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روش های پیشگیری، بعد از حدود ۶ تا ۱۲ ماه بارداری اتفاق نمی افتد. گاهی ممکن است فرد علامت خاص دیگری نداشته باشد و تنها نشانه همان باردار نشدن باشد.

با این حال، در بسیاری از زنان همراه با ناباروری ثانویه بعضی تغییرات و نشانه های دیگر هم دیده می شود، از جمله:

• قاعدگی نامنظم: زمان شروع پریود قابل پیش بینی نیست، فاصله بین دوره ها بیشتر یا کمتر از قبل می شود، یا برخی ماه ها پریود به طور کامل عقب می افتد.

• پریودهای طولانی، سنگین یا دردناک: خونریزی شدیدتر از حالت معمول، طول کشیدن بیش از حد قاعدگی، یا دردهای شدید شکمی و لگنی در دوران پریود می تواند نشانه وجود اختلال در تخمک گذاری یا مشکلات رحمی باشد.

• تغییر در ظاهر خون قاعدگی: تیره شدن غیرعادی خون، وجود لخته های زیاد، یا تغییر واضح در الگوی خونریزی نسبت به گذشته، مخصوصا اگر به صورت مداوم تکرار شود.

• علائم یائسگی زودرس یا کاهش عملکرد تخمدان: کم شدن تعداد پریودها، کوتاه تر شدن دوره خونریزی، یا احساس اینکه چرخه قاعدگی رو به توقف می رود.

• نشانه های به هم خوردن تعادل هورمونی: آکنه شدید یا ناگهانی، ریزش و نازک شدن موها، رشد موهای زائد در صورت یا بدن، و افزایش وزن بدون دلیل مشخص. این علائم می توانند با مشکلات هورمونی مختلف همراه باشند.

• درد لگنی یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی: دردهای مکرر در ناحیه زیر شکم یا لگن، یا درد حین نزدیکی، گاهی می تواند نشانه بیماری هایی باشد که روی باروری اثر می گذارند.

در نهایت، اگر سابقه بارداری داشته اید اما اکنون با وجود تلاش منظم در بازه ۶ تا ۱۲ ماه نتیجه نگرفته اید، یا در کنار آن تغییرات قاعدگی و علائم هورمونی تازه ای را تجربه می کنید، بهتر است برای بررسی دقیق تر به پزشک متخصص مراجعه کنید تا علت مشخص شود و درمان مناسب شروع گردد.

مقابله با ناباروری ثانویه

مقابله با ناباروری ثانویه می تواند چالش برانگیز باشد، به خصوص زمانی که در اطراف دوستان و خانواده قرار داشته باشید که ممکن است خانواده خود را گسترش دهند. مهم است که با شریک زندگی خود در مورد احساسات خود به طور آشکار ارتباط برقرار کنید و از دیگرانی که درک می کنند چه می گذرانید کمک بگیرید.

در اینجا چند نکته برای کمک به شما برای مقابله وجود دارد:

• به دنبال کمک حرفه ای باشید: اگر برای باردار شدن مشکل دارید، در تماس با متخصص باروری دریغ نکنید. مداخله زودهنگام می تواند تفاوت قابل توجهی در نتایج درمان ایجاد کند.
• مراقب سلامت روان خود باشید: ناباروری می تواند بر سلامت روان شما تاثیر بگذارد. برای کمک به مدیریت استرس و فشار عاطفی، درمان یا مشاوره را در نظر بگیرید.

سوال متداول ناباروری ثانویه

نتیجه گیری

ناباروری ثانویه یک بیماری شایع و اغلب نادیده گرفته شده است که بسیاری از زوج هایی را که قبلا بچه دار شده اند تحت تاثیر قرار می دهد. درک علل، جستجوی تشخیص به موقع، و بررسی گزینه های درمانی مناسب می تواند به شما کمک کند. به یاد داشته باشید که شما تنها نیستید و با حمایت و مراقبت های پزشکی مناسب، امیدی برای بارداری موفق وجود دارد. چه از طریق تغییر سبک زندگی، درمان پزشکی یا فناوری های کمک باروری، بسیاری از زوج ها علیرغم چالش های ناباروری ثانویه، خانواده ای را که می خواهند تشکیل می دهند.