فیبروم رحم تومورهای خوشخیم هستند که در داخل یا اطراف رحم رشد میکنند. این تومورها معمولاً از بافت عضلانی و بافت همبند رحم تشکیل میشوند و بهطور معمول در سنین باروری (30 تا 40 سال) در زنان مشاهده میشوند. در این مقاله به بررسی فیبروم رحم، علل ایجاد آن، علائم، انواع، نحوه تشخیص، گروههای در معرض خطر خواهیم پرداخت. فیبرومها ممکن است اندازهها و تعداد متفاوتی داشته باشند و در بسیاری از موارد بدون علامت باقی بمانند، اما گاهی میتوانند باعث درد، خونریزیهای غیرطبیعی یا مشکلات باروری شوند. آگاهی از روشهای درمانی موجود و زمان مراجعه به پزشک میتواند به کنترل بهتر علائم و پیشگیری از عوارض احتمالی کمک کند.
فیبروم یا میوم رحم چیست؟
فیبروم رحم یا میوم رحم تومورهای غیرسرطانی هستند که از بافت عضلانی و بافت همبند رحم تشکیل میشوند. این تومورها بهطور معمول کوچک هستند و در اکثر موارد علائمی ایجاد نمیکنند. با این حال، در برخی از زنان، میومها ممکن است باعث درد، خونریزی زیاد یا مشکلات دیگر شوند. جهت تشخیص و درمان فیبروم رحم میتوانید به دکتر لادن پژومند، متخصص زنان و فلوشیپ نازایی مراجعه کنید.
فیبرومها میتوانند در بخشهای مختلف رحم رشد کنند، از داخل حفره رحم گرفته تا دیواره یا سطح بیرونی آن، و هرکدام علائم متفاوتی ایجاد میکنند. علت دقیق ایجاد میومها هنوز کاملا مشخص نیست، اما عوامل هورمونی (بهویژه استروژن) و زمینه ژنتیکی در رشد آنها نقش مهمی دارند. روش درمان بسته به اندازه، تعداد، محل فیبروم و شدت علائم متفاوت است و میتواند از پیگیری ساده تا دارودرمانی یا جراحی متغیر باشد.
علت ایجاد فیبروم رحم
علت دقیق ایجاد فیبروم رحم هنوز کاملا مشخص نیست، اما برخی از عواملی که ممکن است در ایجاد آنها نقش داشته باشند، عبارتند از:
- هورمونها: استروژن و پروژسترون، هورمونهایی که در دوران بارداری و قاعدگی افزایش مییابند، میتوانند به رشد میومها کمک کنند.
- ژنتیک: تاریخچه خانوادگی نیز میتواند عامل خطر باشد.
- سن: زنان در سنین باروری بیشتر در معرض فیبروم هستند.
- وزن زیاد: اضافه وزن و چاقی میتواند خطر ابتلا به فیبروم را افزایش دهد.
- نژاد: زنان آفریقاییتبار بیشتر از دیگر نژادها به میوم رحم مبتلا میشوند.
علائم فیبروم رحم
فیبروم رحم در بسیاری از موارد علائمی ایجاد نمیکند و ممکن است زنان تا سالها از وجود آن بیاطلاع باشند. با این حال، در صورت بروز علائم، برخی از رایجترین آنها عبارتند از خونریزی غیرطبیعی رحم که میتواند شامل خونریزیهای شدید و طولانی مدت باشد. این خونریزیها ممکن است به طور مکرر یا غیرمنتظره رخ دهند و به مشکل بزرگی برای زنان تبدیل شوند. علاوه بر این، برخی از زنان مبتلا به فیبروم ممکن است از دردهای لگنی یا شکمی رنج ببرند که میتواند به صورت احساس فشار یا درد مداوم در ناحیه پایین شکم بروز کند. این درد میتواند در زمان قاعدگی یا حتی در هنگام انجام فعالیتهای روزانه تشدید شود. داشتن سالپنژیت در زمانی که فیبروم وجود دارد میتواند مشکلات جدی تری برای بیمار ایجاد کند.
یکی دیگر از علائم شایع فیبروم رحم، تکرر ادرار است. این مشکل زمانی رخ میدهد که فیبرومها به مثانه فشار وارد کرده و باعث احساس نیاز مکرر به ادرار شوند. همچنین، مشکلات گوارشی مانند یبوست نیز میتواند در برخی موارد به دلیل فشار فیبرومها بر رودهها به وجود آید. اگر فیبرومها به اندازهای بزرگ شوند که به اعضای داخلی بدن فشار وارد کنند، ممکن است باعث مشکلات گوارشی یا تنفسی شوند. همچنین فیبروم رحم در بارداری میتواند مشکلات زیادی از جمله سقط جنین یا زایمان زودرس را تجربه کنند. بهطور کلی، علائم فیبروم رحم به اندازه، محل و تعداد فیبرومها بستگی دارد، و ممکن است برخی زنان هیچ علائمی نداشته باشند در حالی که برخی دیگر مشکلات جدی را تجربه کنند.
انواع فیبروم رحم
فیبرومهای رحم بر اساس محل رشدشان در رحم دستهبندی میشوند، چون جای قرارگیری آنها تا حد زیادی تعیین میکند چه علائمی ایجاد کنند و چه روشی برای درمان مناسبتر باشد. بعضی فیبرومها روی سطح بیرونی رحم رشد میکنند و بیشتر باعث فشار و درد میشوند، در حالیکه برخی دیگر داخل دیواره یا حفره رحم قرار میگیرند و میتوانند خونریزیهای شدید یا مشکلات باروری بهوجود آورند. در ادامه با رایجترین انواع فیبروم رحم آشنا میشوید:
فیبروم ساب سروزال
فیبروم ساب سروزال یکی از انواع شایع فیبرومهای رحمی است که در سطح خارجی رحم (زیر لایه سروزی) رشد میکند و به همین دلیل بیشتر به سمت بیرون رحم گسترش مییابد. این نوع میوم معمولا داخل حفره رحم را درگیر نمیکند، اما با بزرگتر شدن میتواند به اندامهای اطراف فشار وارد کند، برای مثال ممکن است روی مثانه فشار بیاورد و باعث تکرر ادرار یا احساس دفع ناقص شود، یا روی رودهها اثر بگذارد و موجب یبوست و سنگینی در لگن گردد.
فیبرومهای ساب سروزال گاهی بهصورت پایهدار (پدانکوله) رشد میکنند، یعنی با یک ساقه باریک به رحم وصل میشوند و مثل یک توده آویزان در بیرون رحم قرار میگیرند. در چنین حالتی اگر ساقه پیچ بخورد، ممکن است درد ناگهانی و شدید ایجاد شود. از نظر علائم، این فیبرومها بیشتر باعث درد یا احساس فشار لگنی، بزرگ شدن شکم، و ناراحتی در روابط جنسی میشوند و معمولا نسبت به انواعی که داخل رحم رشد میکنند کمتر موجب خونریزی شدید قاعدگی هستند.
تشخیص این نوع فیبروم اغلب با سونوگرافی انجام میشود و در صورت نیاز، پزشک ممکن است MRI را برای بررسی دقیقتر محل و اندازه آن پیشنهاد کند. درمان نیز بسته به اندازه، سرعت رشد و شدت علائم متفاوت است، در موارد بدون علامت ممکن است فقط پیگیری دورهای کافی باشد، اما اگر باعث درد یا فشار قابلتوجه شود، میتواند با دارودرمانی یا روشهای جراحی مثل میومکتومی (برداشتن فیبروم) مدیریت شود.
فیبروم اینترامورال
فیبروم اینترامورال نوع دیگری از فیبروم رحم است که در داخل عضله رحم رشد میکند. این فیبرومها بیشتر از سایر انواع فیبرومها در میان زنان رایج هستند و در صورت بزرگ شدن میتوانند باعث دردهای لگنی یا خونریزی غیرطبیعی شوند. این نوع میوم با افزایش ضخامت دیواره رحم ممکن است باعث احساس سنگینی در پایین شکم یا درد هنگام قاعدگی شود. همچنین اگر اندازه آن زیاد شود، میتواند شکل طبیعی رحم را تغییر دهد و در برخی موارد روی باروری یا روند بارداری اثر بگذارد. تشخیص آن معمولا با سونوگرافی انجام میشود و بسته به شدت علائم، درمان میتواند از پیگیری دورهای تا دارو درمانی یا جراحی متفاوت باشد.
فیبروم ساب موکوزال
فیبروم ساب موکوزال نوعی است که در داخل رحم و زیر لایه مخاط رحم رشد میکند. این نوع فیبروم میتواند باعث خونریزیهای شدید یا نامنظم شود و در برخی از موارد منجر به مشکلات باروری گردد. از آنجا که این میوم به حفره داخلی رحم نزدیک است، بیشتر از سایر انواع میتواند طولانی شدن قاعدگی یا لکهبینی بین دورهها را ایجاد کند. در بعضی زنان، این فیبرومها با اختلال در لانهگزینی جنین یا افزایش احتمال سقط زودرس همراه میشوند. روش درمان به اندازه و محل آن بستگی دارد و در بسیاری از موارد با هیستروسکوپی (برداشتن از داخل رحم) قابل درمان است.
فیبروم داخل دیوار
همچنین، نوع دیگری از فیبرومها که بهعنوان فیبروم داخلدیوار شناخته میشود، در دیواره رحم رشد کرده و بهطور معمول در مواردی که فیبرومها بزرگتر میشوند، به سایر ارگانهای بدن فشار وارد میکند. این نوع میتواند باعث دردهای شدید یا فشار در ناحیه لگن شود و در موارد شدید نیاز به درمان فوری داشته باشد.
نحوه تشخیص فیبروم رحم
تشخیص فیبروم رحم معمولا مرحلهبه مرحله انجام میشود و هدف این است که هم وجود فیبروم تأیید شود و هم محل، اندازه، تعداد و اثر آن روی رحم و اندامهای اطراف مشخص گردد. پزشک براساس علائم شما و نتایج معاینات و تصویربرداری تصمیم میگیرد چه بررسیهایی لازم است. در ادامه کامل توضیح میدهم:
شرح حال و بررسی علائم
اولین قدم گفت وگوی دقیق با پزشک است. او درباره موارد زیر میپرسد:
- شدت و الگوی خونریزی قاعدگی (طولانی شدن، لخته، لکهبینی بین دورهها)
- درد لگنی، فشار زیر شکم، کمردرد
- علائم فشاری مثل تکرر ادرار یا یبوست
- سابقه ناباروری، سقط یا زایمان زودرس
- سابقه خانوادگی فیبروم و مصرف داروهای هورمونی
این مرحله کمک میکند پزشک حدس بزند نوع فیبروم ممکن است کجا باشد و چه آزمایشهایی اولویت دارد.
معاینه لگنی
خیلی از فیبرومها در معاینه دورهای لگن بهصورت اتفاقی پیدا میشوند. پزشک با لمس رحم ممکن است:
- بزرگ شدن رحم
- نامنظم شدن شکل رحم
- وجود توده یا برجستگی
را حس کند. البته معاینه بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست، اما راهنمای مهمی برای تصویربرداری بعدی است.
سونوگرافی، اصلیترین روش تشخیص
سونوگرافی خط اول تشخیص فیبروم است و معمولا هم وجود فیبروم را تأیید میکند و هم نقشهای از محل و اندازه آن میدهد.
انواع سونوگرافی:
الف) سونوگرافی شکمی
پروب روی شکم حرکت داده میشود؛ برای فیبرومهای بزرگ یا بررسی کلی رحم مفید است.
ب) سونوگرافی واژینال
پروب داخل واژن قرار میگیرد و جزئیات بیشتری از رحم و فیبرومهای کوچک نشان میدهد، مخصوصا فیبرومهای نزدیک به حفره رحم.
سونوگرافی با تزریق سرم (سونوهیستروگرافی)
اگر پزشک شک کند فیبروم سابموکوزال داخل حفره رحم دارید، ممکن است این روش را پیشنهاد کند. در این کار مقدار کمی سرم استریل وارد رحم میشود تا حفره باز شود و فیبرومهای داخل حفره واضحتر دیده شوند. این روش تشخیص ضایعات داخل حفره رحم را دقیقتر میکند.
MRI، برای نقشهبرداری دقیقتر
- MRI وقتی استفاده میشود که: تعداد یا محل فیبرومها پیچیده باشد. یا قبل از جراحی یا میومکتومی نیاز به تعیین دقیق اندازه و جای فیبرومها باشد
- سونوگرافی جواب قطعی ندهد در نتیجه MRI بهترین روش برای تفکیک انواع فیبروم و ارزیابی رابطه آنها با دیواره و حفره رحم است.
هیستروسکوپی، دید مستقیم داخل رحم
اگر خونریزی شدید دارید یا احتمال فیبروم داخل حفره مطرح باشد، پزشک ممکن است هیستروسکوپی انجام دهد. در این روش یک دوربین باریک از دهانه رحم وارد میشود و داخل رحم مستقیم دیده میشود.
مزیت مهم: گاهی همزمان با تشخیص، امکان برداشتن فیبرومهای سابموکوزال وجود دارد.
آزمایشهای تکمیلی (در صورت نیاز)
اینها برای خودِ فیبروم نیستند، بلکه برای عوارض یا تشخیصهای افتراقی انجام میشوند:
- آزمایش خون (CBC) برای بررسی کمخونی ناشی از خونریزی زیاد.
- در زنان با خونریزی غیرطبیعی یا سن بالاتر، ممکن است نمونهبرداری از آندومتر انجام شود تا علل دیگر خونریزی رد شود (مثل پولیپ یا تغییرات پیشسرطانی).
نکته مهم درباره افتراق فیبروم از موارد نادر بدخیم
فیبرومها تقریبا همیشه خوشخیماند. با این حال اگر علائمی مثل رشد خیلی سریع توده همراه با یافتههای غیرعادی تصویربرداری یا خونریزی غیرمعمول وجود داشته باشد، پزشک بررسیهای بیشتری میکند. تشخیص قطعی موارد نادر معمولا با بررسی پاتولوژی بعد از نمونهبرداری یا جراحی مشخص میشود.
چه کسانی در معرض ابتلا به فیبروم رحم هستند؟
- زنان در سنین باروری (خصوصاً در دهه 30 و 40)
- زنان با سابقه خانوادگی فیبروم
- زنان چاق یا دارای اضافه وزن
- زنان آفریقاییتبار
- زنانی که به مدت طولانی از داروهای هورمونی استفاده میکنند
جالب است بدانید کولپوسکوپی یک روش پزشکی است که به تشخیص مشکلات دهانه رحم، واژن و vulva میپردازد. که برای تشخیص و درمان فیبرم به پزشک بسیار کمک خواهد کرد.
نتیجهگیری
فیبروم رحم، تومورهای خوشخیمی هستند که در برخی از زنان مشکلاتی ایجاد میکنند. با وجود آنکه علت دقیق ایجاد فیبرومها مشخص نیست، عوامل مختلفی میتوانند در بروز آنها نقش داشته باشند. تشخیص فیبروم از طریق روشهای تصویربرداری و معاینه پزشکی انجام میشود و درمانهای مختلفی برای مدیریت آن وجود دارد. بسیاری از زنان با وجود فیبروم میتوانند باردار شوند، اما در برخی موارد نیاز به درمان یا پیگیریهای پزشکی دارند.